Ransomware là gì? Vì sao doanh nghiệp cần quan tâm ngay lúc này

Ransomware là gì

Tuần rồi, khi thông tin CMC – một trong những tập đoàn công nghệ hàng đầu Việt Nam – bị tấn công ransomware
lan truyền khắp các diễn đàn, công ty chúng tôi nhận được không dưới 5 cuộc gọi từ anh em IT, quản trị doanh nghiệp hỏi:

“Giờ sao? Có cách nào ngăn chặn không? Nếu công ty lớn như CMC cũng bị, thì công ty mình liệu có an toàn?”

Trong vài buổi họp gần đây, tôi cũng nghe nhiều chủ doanh nghiệp – cả startup lẫn công ty đã vận hành lâu năm – bắt đầu bàn luận nghiêm túc hơn về bảo mật, đặc biệt là ransomware.
Có người từng “một đêm mất sạch dữ liệu”, có người hoang mang: “liệu phần mềm mình đang dùng có đủ an toàn không?”.

Là người trực tiếp triển khai hệ thống và xử lý các sự cố bảo mật hơn 10 năm qua, tôi từng chứng kiến không ít doanh nghiệp sập hoàn toàn vì ransomware, kể cả khi đã trả tiền chuộc.

Tôi viết bài này không phải để hù dọa, mà để chia sẻ một cách rõ ràng, dễ hiểu và thực tế:

• Ransomware là gì?
• Vì sao bạn cần quan tâm ngay lúc này?
• Làm thế nào để giảm rủi ro và bảo vệ doanh nghiệp?

Ransomware là gì?

Ransomware là một dạng phần mềm độc hại (malware) được thiết kế để mã hóa dữ liệu trên thiết bị hoặc hệ thống mạng, sau đó
yêu cầu tiền chuộc (thường qua tiền mã hóa) để cung cấp khóa giải mã.

Điều đáng lo ngại là ngay cả khi trả tiền, nạn nhân vẫn không có gì đảm bảo dữ liệu sẽ được phục hồi đầy đủ hoặc không bị rò rỉ.

Ransomware hoạt động như thế nào?

• Xâm nhập: Email giả mạo (phishing), phần mềm lỗi thời, RDP/VPN lỏng lẻo hoặc thiết bị ngoại vi.
• Lây lan nội bộ: Di chuyển ngang để lây nhiễm nhiều máy, nhiều hệ thống.
• Mã hóa dữ liệu: Tệp quan trọng bị khóa, người dùng không thể truy cập.
• Đòi tiền chuộc: Hiển thị yêu cầu thanh toán để nhận “khóa giải mã”.
• Rò rỉ dữ liệu (double extortion): Không trả tiền có thể bị rao bán/công khai dữ liệu.

Các vụ ransomware gần đây đáng chú ý

1) VNDirect – Tháng 3/2024

Công ty chứng khoán lớn tại Việt Nam bị tấn công ransomware, hệ thống bị mã hóa và phải tạm ngưng hoạt động nhiều ngày,
gây ảnh hưởng đến vận hành và kết nối thị trường.

2) CMC Corporation – Tháng 4/2025

Thông tin về vụ việc lan truyền mạnh trên cộng đồng IT, trở thành một lời nhắc rõ ràng:
không có tổ chức nào “miễn nhiễm” với ransomware nếu phòng thủ lỏng lẻo.

3) Change Healthcare (Mỹ) – Tháng 2/2024

Một trong những sự cố nghiêm trọng của ngành y tế Hoa Kỳ, cho thấy ransomware không chỉ gây gián đoạn vận hành
mà còn kéo theo rủi ro rò rỉ dữ liệu trên diện rộng.

Vì sao ransomware ngày càng nguy hiểm?

• Mã hóa hiện đại: Thuật toán mạnh (ví dụ AES-256) khiến việc “phá khóa” gần như bất khả thi nếu không có key.
• Tội phạm có tổ chức: Vận hành như một “doanh nghiệp” thực thụ, có quy trình và kịch bản tấn công bài bản.
• Không chừa đối tượng nào: SME, trường học, bệnh viện, thậm chí cơ quan nhà nước.
• Tấn công + tống tiền kép: Vừa mã hóa, vừa đe dọa công khai dữ liệu để ép nạn nhân trả tiền.

Doanh nghiệp cần làm gì để phòng ransomware?

Không có “một nút bấm” nào giúp miễn nhiễm ransomware. Nhưng có một lộ trình phòng thủ thực tế để
giảm đáng kể rủi ro và tăng khả năng phục hồi.

Kết luận

Ransomware không chỉ là vấn đề IT – đó là một rủi ro vận hành cần được ưu tiên trong chiến lược số hóa.
Trong thời đại dữ liệu là “vàng số”, mất dữ liệu có thể kéo theo mất khách hàng, mất uy tín, và mất cả cơ hội tồn tại.

Hãy bắt đầu từ nhận thức – vì phòng ngừa luôn rẻ hơn trả giá.